Anécdotas de la pelota, Historias de la pelota, Laxoa, Pelota y bertsolaritza

EL PARTIDO MAS FAMOSO QUE JAMAS SE HA DISPUTADO DE LA HISTORIA DE LA PELOTA: EL DESAFIO DE IRUN DE 1846

3 Comments 03 enero 2012

Guante Laxoa: La modalidad mas antigua de  la pelota vasca

por Tiburcio Arraztoa Urrutia (Irurita, Baztan, Nafarroa)

El domingo 9 de agosto de 1846 se celebró en la plaza de Urdanibia de Irún ante 12.000 personas un partido de Laxoa entre guipuzcoanos y vasco-franceses, el partido más famoso que jamás se ha disputado dentro de la Historia de la Pelota.

La época en que se ubico este desafío, mediados del siglo XIX, corresponde quizá al momento más brillante por el que ha pasado la Pelota Vasca. Abundan los grandes desafíos entre los distintos pueblos, regiones e incluso internacionales justificados por la presencia en cada pueblo de pelotaris de alta y justificada fama, se desarrolla el puro amateurismo y el pelotari defiende con todas sus fuerzas el prestigio y honor de su pueblo. Estos encuentros, que movilizan a toda la comarca, representan un auténtico acontecimiento, que comienza con la misa presidida por el Ayuntamiento y termina invariablemente en la posada del pueblo alternando el sonido del txistu y los bertsos.

 

La mayoría de los autores y trabajos publicados a la hora de analizar este histórico partido de Irún incurren en un error fundamental, pues hablan de que la modalidad utilizada en el desafío fue el Rebote. Nada más lejos de la realidad. Se puede afirmar taxativa y rotundamente que la herramienta y juego del acontecimiento fue el Guante o Laxoa.

En primer lugar, la modalidad reina en toda Euskal Herria en aquella época era el Laxoa. Es un hecho históricamente constatado que la chistera de mimbre, la herramienta que se emplea en el Rebote, nació en el año 1 857, o sea, once años más tarde de la fecha del partido de Irún. Fue, tal y como se ha señalado en el apartado dedicado a los “Guantes”, Jean Dithurbide de Senpere, conocido como Gaintchiki el herrero, quien ¡deó la nueva herramienta y el nuevo mecanismo de jugar. Y como también figura en el mismo apartado, en el Museo Vasco de Baiona se conserva la herramienta, el guante de cuero, que Gaskoina utilizó en dicho partido con la siguiente inscripción: “Guante de cuero utilizado por el pelotari Jean Erratchun Gaskoina de Hasparren (Laburdi) durante el legendario desafío del 9 de Agosto de 1 846 en Irún (Guipúzcoa) marcado por la victoria del equipo labortano”. Por otra parte, en el bando vasco-francés figuraba el cura baztandarra Joaquín Gamio, que a buen seguro como buen baztandarra desconocía el juego de Rebote, lo mismo que sucedía en el Valle. El hecho de que en cada equipo se alinearan cinco pelotaris ha hecho sostener a los desconocedores del Laxoa la teoría del Rebote, ignorando que, aunque actualmente son cuatro los componentes, antaño también jugaban cinco pelotaris en cada equipo de Laxoa y viceversa, es decir, cuatro en los conjuntos de Rebote. Además, todas las interpretaciones que se han hecho sobre el desafío de lrún han sido realizadas bastante tiempo después de su celebración, siempre desde el análisis y punto de vista vasco-francés, cuando el Rebote ya se había impuesto allí y el Laxoa les era desconocido al haber quedado arrinconado en las zonas de Baztán y la Regata del Bidasoa. Hay que tener en cuenta que las referencias de la época que nos informan sobre el partido no nos proporcionan datos técnicos sobre el juego, sino que únicamente inciden en aspectos pintorescos, tan del gusto francés.

 

Por el bando vasco-francés jugaron Gaskoina, apodo de Jean Erratchun, restador de Hasparren, de 29 años; el cura Joaquín Gamio de Liga (Baztán), restador de 39 años; Dominique Harriage, de Hasparren, de 26 años; Dominique Saint-Jean “Eiharakoa”, al que llamaban Domingo el Zurdo, sacador de Ustaritz, de 23 años y contrabandista de profesión y finalmente Domingo Ezpeleta “Ezpeletarra”. De fa alineación guipuzcoana se tienen muchos menos datos, aunque se sabe que integraron la formación Manuel Azpide “Melchor”, “Tripero”, un tal Lopetegui, “Molinero” y un quinto cuyo nombre se desconoce.

 

El más célebre de todos los participantes es, sin duda, Gaskoina, un pelotari al que aluden continuamente los escritores de Iparralde de su tiempo, presentándole como un hombre corpulento, gordo, macizo, de hombros caídos, poco elegante y bastante indiferente. Cuentan que el abbé Souberbielle, director del gran seminario de Baiona, comentando en clase un pasale de Bossuet, algunos años después del partido de lrún, manifestó que él, puesto a elegir entre ser Gaskoina o ser Bossuet, hubiese optado por el primero. Gaskoina murió en su pueblo natal Hasparren el año 1 859, a la edad de 42 años, durante una epidemia que devastó la villa. El escritor Pierre Laffite relata cómo para levantar el ánimo de la población acobardada, el párroco de Hasparren, el poeta Gracián Adema, tuvo la idea de organizar los partidos de Pelota más interesantes que pudo. Gaskoina, que al tiempo de la celebración de uno de estos partidos estaba agonizando, se hizo contar tanto por tanto lo que iba aconteciendo en el trinquete situado enfrente de su casa, en el “Hotel du Jeu de Paume”, interesándose, incluso, por el resultado final: “Jakin nahi nuke nork ¡rabazi duen”.

 

Comenzó el partido favorable a los guipuzcoanos o probintzianos como entonces se les conocía, que se adelantaron merced a las dudas de Gaskoina y el mal juego de Gamio, que como español era el centro de todas las sospechas. Poco a poco, Gaskoina fue encontrando su lugar en la plaza y con una maravillosa sucesión de ¡ugadas igualó el partido. Los juegos se sucedían y rara vez había más de un kintze entre ambos equipos, hasta llegar a dos kintzes del final. La situación era extrema, dramática. Entonces, un francés ofreció a Gaskoina un par de bueyes si conseguía acabar el partido y Gaskoina hizo el tanto siguiente, pero en la jugada posterior, Gamio le robó la pelota y de nuevo los equipos se igualaron. En ese momento, Gaskoina hizo una raya y ganó la siguiente jugada y con ella, el partido. Regresó a Francia escoltado por sus amigos, quienes sospechando mala fe, no le dejaron aceptar un trago ni un cigarro en suelo español. Además del par de bueyes, Gaskoina ganó 4.000 francos.

 

A este partido también se le ha llamado “el partido de las tachuelas”, pues tan pronto como empezó, una alfombro de clavos apareció en la plaza en honor a Gaskoina, que acostumbraba a jugar descalzo y un grupo de españoles sobornó a un francés amigo de él, para que le diera frecuentes tragos de su propia boto de vino, con la esperanza de emborracharle. Ninguna de estas artimañas tuvo éxito, pues las duras plantas de los pies de Gaskoina ignoraban las chinchetas. En cuanto a los odres de vino, el prudente ganadero francés, los había llenado… jde sopal

 

El partido debió haberse jugado el día anterior, sábado, pero el mal tiempo obligó al aplazamiento, y los forasteros, muchos de los cuales habían llegado días atrás, se vieron en la necesidad de acampar en los aledaños de la plaza. La impresión de un exilio la acrecentaban quienes se llevaron sus parejas de bueyes, cerdos y demás enseres para apostárselos. La ciega pasión de la apuesta incitó a otros, que carecían de bestias de trabajo o no tenían dinero, a jugarse la cosecha del año siguiente. Los judíos de Baiona, entre ellos un estudiante que arriesgó 40.000 francos, apostaron grandes cantidades contra los guipuzcoanos. Un latonero guipuzcoano perdió su negocio, existencias, dinero y dos mulas; un aldeano jugó su caballo contra cuatro o cinco onzas de oro; otro perdió su rebaño de cien ovejas y doscientos corderos. Los guipuzcoanos, que habían venido con una mulo cargada de duros, “la vieron enseguida aligerada de peso”. Se cuenta que habían traído palomas mensa jeras para anunciar la victoria en San Sebastián, pero se equivocaron de camino y tomaron la ruta del Baztán e Iparralde:

“Bainan usoa zaie bidean trunpatu,

Donostia utzirik, Laphurdin da sarthu”.

El monto total de las apuestas se calculó en doscientos mil francos, cantidad extraordinaria si se tiene en cuenta que 1as monedas tenían en aquellos tiempos paridad con el oro. Es necesario imaginar que entonces en España, la unidad monetaria corriente era el real. También se dieron proposiciones inmorales, como la de un “rico hidalgo” que antes del partido, ofreció a Gaskoina 8.000 francos por dejarse ganar, a lo que el pelotari prometió contestar “dos horas más tarde”. El tomaba parte en la competición por cuenta ajena, por cuenta de las clásicas “sociedades” que cuidan y mantienen a los pelotaris durante la época preliminar a las apuestas. Según “Le Mémorial des Pyrénées”, los “apustularis”, agradecidos, decidieron premiar a Gaskoina con 3.000 francos y una pareja de bueyes, añadiendo que “algunas ganancias más de esta índole y pronto Gakoina será tan poderoso como el cura de Lesaka, que ha ganado 40.000 francos jugando a la pelota”. Se supone que se referirá al cura Juan Bautista Iribarren, quien, al contrario que Gamio, sí hizo caso al Obispo de Pamplona y no participó en el partido. Por su parte, el cura Gamio hubo de salir ese mismo día exiliado a Francia al haber hecho caso omiso de la prohibición del Obispo respecto a los clérigos y los partidos de Pelota. Al tiempo volvió a su pueblo a lomos de un hermoso caballo, recompensa por sus méritos como pelotari en el partido de Irún.

 

Este desafío de Irún ha sido tratado por diversos autores. El historiador Daranatz en su obra “Curiosités du Pays Bosque” reproduce las crónicas de “Le Phare des Pyrénées” y “Le Mémorial des Pyrénées”. También aparecen citados “La Sentinelle des Pyrénées”, “El Mémorial Bordelais” y hasta el lejano “Journal du Havre”. Bajot, a su vez, en “Eloge de la Paume” reproduce esta información periodística y Christian d’Elbée publicó en la revista “Gure Herria” (1923) una carta del famoso pelotari Chilhar, cuyo padre asistió al partido. De todas formas, los datos más interesantes nos los proporciona el anónimo bertsolari que compuso las estrofas correspondientes a “Irungo Piloto Partidaren Kantia”.

 

IRUNGO PILOTA PARTIDAREN KANTIA

 

Piloto partida bat Irungo herrian

Probintziarren eta Frantsesen artian.

Jaun apez Baztandar bat zen frantsesekilan,

gidari gobernadore kuraiarakilan;

etorria zen h,prat molsa onerakilan bitoriaren ~rka Frantseserekilan.

 

Probintzian lende estimagarria,

gazteria juzia da pilotaria;

orai arte bazutan bethi bitoria,

azpitik zadukaten Eskualdun herria,

bainan orai Frantses bat, guti iduria,

Baztandar jaun batekin dute nagusia.

 

Jaun aphezaz, Gaskoinaz, girade mintzatu,

bertze lagunak orai nahi’tut aiphatu:

Hazpandarrak diote ederki botatu,

eta Uztariztarrak guziak xarmatu;

Baztane’ta Frantzia dire koronatu

eta Probintziarrak tristerik gelditu.

 

Ez da posible, jaunak, kasik sinhestia

konfidantzia nola zuten ezarria:

garbitu nahi zuten arrai guzia;

bainan etxerakoan heien dolorea!

Mandoak Irunen galdu kargaren erdia.

 

Probintziarrak ziren ongi preporatu,

mandoa trebeseko duroz zen kargatu;

galtzeaz duda gabe ez ziren orhoitu;

abilak dire bainan hek ere trunpatu,

Español moneda da Frantzian frankatu,

mandoa etcherakoan kargak ez kolpatu.

 

Probintziarrek zuten prekozionea,

berekin ekarria pertsu emailea;

berendako zaukaten arras bitoria,

urrun zen pentsatzea partida galtzea;

kanturik egin boda, ez daite egia;

erretzen ahal dute oraiko kopia.

 

Urgulutan zirela ez dugu dudarik

ez zutela ez pentsatzen partida galtzerik,

uste zuten Frnatzian ez zela gizonik,

heien kontra pilotan atheroko zenik;

jakin bezote orai Lapurtarren ganik,

Probintzio ez dela munduan bakarrik.

 

Irunen in derauku urhezko uria,

bainan ez baliatu hainitz Probintzia;

Frantziako alderat zuen ixuria,

aise doratu dugu Phausuko zubia,

aintzinetik bantatzea ez da zuhurtzio,

Jaungoikoak eman deie punizionea.

 

Bitorios balira Irunen gerthatu,

usoño bat behor zen airean partitu:

Frantses kasto guzio zutela garbitu,

miseria gorrion zirela gelditu;

bainan usoa zaie bidean trunpotu,

Donostia utzirik, Laphurdin do sarthu.

 

Arraio demonio! Goskoin trunko hori,

bizitik bai loretik ederki duk han!

Egundain holakorik ez diagu ikusi,

horrekin behar diogu pilotan ikasi;

Frantses pikaro hoier ez zoie itsusi,

Laphurdi Probintzion pilotan nagusi.

 

Probintzian bazuten pilotan urgulu,

bainan oraiko huntan beharko zaphatu;

Frantsesa uste gabe zaie nagusitu.

Zer gisaz behar dire orai kontsolatu?

Heien fama guzia Laphurdin da sarthu,

bi urtheren dolua behar dute hartu.

 

Adios Probintziarrok, orai bagoazi,

despendio sariak ditugu irabazi;

baldin berriz hortzeko gosturik baduzi,

ez zituztegu nahi errenguran utzi;

mando mula eder hori ongi karga zazi,

plazer duzunean, gaztio daukuzi.

BIBLIOGRAFIA: Guante Laxoa, La modalidad mas antigua de la pelota vasca por Tiburcio Arraztoa Urrutia (Irurita, Baztan, Nafarroa) paginas 135 – 141 (año publicación 2004)

Editado para PILOTARIEN BATZARRA por dco1971

La Pelota en la literatura, Pelota y bertsolaritza

XENPELARREN BERTSO BATZUK DIRELA-ETA

No Comments 13 diciembre 2011

XENPELARREN” BERTSO BATZUK

DIRELA-ETA

JAVIER CUADRA

Los unos jugamos a la pelota muy bien;

los otros hacemos versos en vascuence bastante mal”

(Baroja, La Leyenda de Jaun de Alzate)

 

Liburuxka bat eskuratu zitzaidan aspaldi: Chansons Basques (Hendaia, 1967). Pilotari buruzko kantu batzuk ageri dira bertan, eta aipamen berezia merezi du, nire ustez, horietako batek. Ez, nahi bada, kantuaren beraren garrantziagatik (aski arina eta gehiagoko traszendentziarik gabea baita, egia esateko…), baina bai han-hemen agertzen zaizkigun beste bertso-sorta batzurekin ditugunedo izan genitzakeen– gorabeheren adibide on egiten duelako, are bere txikian ere.

Nolabait esan, finkatutzat ematen ditugun kantu nahiz bestelako testu askoren aurrean, beharrezko izaten baita batzutan galdera ere egitea; hau da: hitz, arrazoi edo esaldiren bat auskalo nondik erantsia ote duten horiek, hain nabarmen deslai eta lekuz kanpo ematen baitute horiek hor

Oraingoan bai, makur eta nahasbideei atzematea suertatu zait, kasualidadez kasik, baina argi erakusten du horrek nolakoak izan litezkeen tartikak eta zokomokoak beste askotan ere. Ez baita inola ere pentsatzeko oraingo hau kasu bakarra dugunik, noski… Zenbat ez horrelako gehiago bazterretan, alegia?

Pilotaren historiarako, historigintzarako, oinarrizko baldintza baita (gehiegitan ahazten bazaigu ere) jakiniturrien eztabaidatze kritikoa. Miletan ikusi dugu batere onartzeko moduko ez diren iturri, albiste eta “argitasunetatik” ondorioztatu dizkigutela gero inola ere gainetik kentzerik ez dagoen hainbat ixtorio oker, makur eta zentzugabe.

________________

Baina asko da “hitzaurrerik”, eta gatozen harira.

Esan dudan liburuxkako kanta jakin batek axola dit oraingoan: Zu zira pilotari izenekoak, hain zuzen ere.

Canción en dialecto zuberoano bezala aipatzen zuen hori Bozas-Urrutiak bere bibliografian… Euskalkien nahasketa bitxia da kantua, ordea, berdin “degu” nahiz “zira” adizkiak ematen baitzaizkigu, nahitara, nahasian. Eta horretxek, hau da, adizkerak nahasian agertzeak, eman zidan begietan lehen… “harrigarria”. Hortik gora gainerakoak, tarraka…

Hasieratik hartu nion kantuari ezagun-airea, baina nire buru txarragatik denbora puska pasata baizik ez nintzen ohartu zer gertatzen zen. Eta ohartzea, gainera, arazoarekin batere zerikusirik gabea emango lukeen zerbaitetatik iritsi zitzaidan: Domingo Agirre ondarrutarraren Garoaren 1935eko bigarren agerraldi obetuko ale batetik, alegia.

Eta bertatik azpimarratu nahi dut hori oraintxe: ez Garoa irakurtzetik [1912koa, jatorriz], eta bai zehazki 1935ean egin zen agerraldi obetu hartako ale bat irakurtzetik, Agirreren jatorrizko testuaren aldean “agerraldi obetuak” eragin zuen aldaketa batean baitago oraingo giltzetako bat…

Urkiolan, San Antoniotan, bertso berriak aldarrika saltzen zituen gizon bat aurkezten zuen AgirrekXenpelarrenak omen ziren bertsoak, zeren Agirrek berak zioenezeta ez ironiarik gabe, aidanez–, Xenpelarrenak baitziren orduan bertso guztiak saltzeko garaianOndoena saltzen zuela, beraz, errenderiarraren izenak.

Prantziako pelotariai ateratako bersoak dira:

Amalau españoletan 

Mateo prantzesa aaa

Partidu onetantxe

Izan da trabesa aaa

Lau lautara 

Ziran asi.

Altzuenak

Irabasi.

Bai neurri eta bai arrazoi, aski arraro dira horiek, noski, bestelakoetan sartu gabe ere… Baina, batez ere –eta hauxe da oraingo “kontu” gehiena–: bertso bietako bat bera ere ez da Xenpelarrena, bestela esan bazaigu ere.

Lehenengo bertsoa, (h.d. Amalau españoletan…) Bautista Eizagirre, Azpeitiko Txikito, eta Matieu Borotra ahetzarrapartidetako buru” izanik, Donostian 1862an jokatu zen partida batez Alkain Udarregik jarritako bertsoetarik dugu.

Beste bertsoa, berriz (Lau lautara…), Ramon Artolak Donostiako EuskalErria aldizkarian 1888an kaleratu zuen Pillotariyak. Donostiako muralla kontra luzean jokatutako partiduba hartatik heldua zaigu, trikili-trakala, errenka ia.

Artolaren jatorrizko bertso hauetxetatik dugu, halaber, gorago esana dudan Zu zira pilotari hura ere. Hortik aditzen nion, beraz, ezagun kutsu hura… Eta ni harrituta, haserre ere bai kasik, bat-batean hainbegien bistako” iruditu zitzaidan zerbaiti hain luze ohartu gabe nola egona ote nintzen harrituta…

Zeozer esan dezagun bertso horietaz, bigarrenetik hasita, hau da, Ramon Artolaren Pillotariyak… hartaz lehenik:

A) Jose Zapirain Txapillok, donostiar idazle, bertso-jartzaile eta pilotan ere gogotik saiatutakoak azaldu zuen urte batzuk geroago partida hura zer eta nola izan zen, bai eta Artolak bertsoak nola boteak zituen ere (Luzianmoch!”, Euskal-Erria aldizkaria, 1911). Ikaragarrizko partida xelebre eta kalamidadea egiten ari zirela galtzaileak, are-eta irabazleek, zirika, tranpian ari ote ziren galdetzerainokoan ere; Artolak besoa hautsi zuela eta Petrikillo famatuarengana eraman behar izan zutela… Eta nola ohatilan zeramatela kantatu omen zituen Artolak bertso horiek

B) Alkain Udarregik ondutako bertsoetaz, bestalde, esan dezagun hiru partidara izan zela bertsoetarako gaia eman zuen desafioa (partida / kitora / ahuntza; partie / revanche/ le tout), bi Donostian eta beste bat Irunen jokatzekotan. Matieuren taldeak irabazi zuen Irungo partida, eta Bautistarenak, berriz, Donostiako biak. Donostian jokatu bi partidetako zeinek eragin zituen zehazki Udarregiren bertsoak, ordea, ez dakit.

Esan gabe ere badoa, noski, Matieu Borotra ahetzarra baizik ez dela Udarregik kantatutako “Mateo prantzesahura, eta oraingo kontu ez bada ere, aipa dezagun oraino Matieuk Irunen irabazitako partidaren oihartzuna ematen duela urte hartan berean, 1862an, Antoine d’Abbadieren Koplarien Gudura aurkeztu zen kantu batek, “hutski pilotaribaino, hainbat frantses abertzaleagoa.

[Post (2001-12-02): Oraintsu berrikitan aurkitua dut Frantziako Bibliothèque Nationale-tik “afixa” bat, 1862koa hain zuzen, Matieuk bere senitarteko batzurekin batera, “espagnolen” kontra Parisen jokatutako partida bat goratik iragartzen zuena. Handia izan zen bolada hartan ahetzarraren sona… Eta, besteak beste, Matieuren eraginari esker eta inguruan gogoratzen zuen 1924an Saint-Jaymek bere Au Pays Basque liburuxkan errebotean errefera ez gehiago boleaz baina beti-beti, nahitaez, punparen ondotik egin behar izatea. Bada horretan ikuspuntu historiko eta teknikotik zer eztabaidatu, egiaz, baina Matieuren famaren lekuko gisa ekartzen dut orain donapalautarraren esana, besteak gorabehera… Hurrengo baterako utziko dut hori orain, Gaskoinaz aurkitua dudan 1853ko aipamen batek nahitaez ekarriko bainau kontu honetara berriro ere. Eta Irungo partidara ere bai… Tiburzio Arraztoaren segurtasunak berriz ere dardaraztekotan, nahitaez.

Gero, gainbehera hasita, Ameriketarako bidea hartu zuen Matieuk… Eta ez, hain zuzen ere, Ameriketara pilotari joatekotan, eta bai bere herrian goseak hilko ez bazen, pilotari izan edo gabe… Esateko ere, Pierre Lotiren Ramuntcho-k, Borda Otharre pilotari garaikideaz harago ere, esango nuke badituela bestelako inspirazio iturriak ere: Matieu bera, esate baterako, edo Matieuri bezala gertatua zitzaienak. Cfr. adibidez, Ainhoako Jean Duvoisin kapitainak Le jeu de paume artikuluan ematen zuen Oyhanto koplariaren konposizioa… Espainiar kostunbrismo errazaren harian dugu toreadorea eta tonadilleraren topikoa, eta irudi luke izanak ditugula guk ere “pilotaria” eta “etxeko alaba” [=prima ejerra] nolabaiteko maitasunezko topiko tradizional… Zenbat eta ezinago, hainbat eta gustagarriago, jakina.]

Horra, beraz, zer nolako ogia eman zigun Agirrek Udarregiren eta Ramon Artolaren bi kanturen zati muturrak nola edo hala “oratuta”: bi bertso, ez neurriz, ez zentzuz, eta ez beste inondik ere kasik, ganorarik ageri ez dutenak, “bertso sorta” eginak zaizkigu… Eta emaitza ongi nahaspila izateaz gainera ere, aitaorde okerra ere eman zitzaien haiei oraino, biribiltzekotan: Xenpelar

Kontua ez da horrenbestez amaitzen, halere

Agirreren Garoa-ren laburpen luze bat argitaratu zuen Jean Etcheparek Gure Herria aldizkarian, 1922an, eta honela zioen lekondarrak bertso horien aipamenera helduta: neurtitz batzu, arras ere pullitak, dioanez, senpertar batenak, Frantziako pilotarien gainean emanak.

Esateko ere, horretxegatik azpimarratzen nuen gorago 1935ko argitaraldiak ematen zuela ixtorio horretan “argia”: Agirrek ez zuen jatorriz Xenpelar idatzi, eta bai Senpelar… 1935eko bigarren agerraldi obetuak aldatu zuen Agirrek 1912an idatzitako Senpelar hura eta gaur egun gu guztiona litzatekeen Xenpelar forma eman (Manuel Lekuonak?). Hortaz, bistan da, 1922erako, Etcheparek Senpelar baizik ezin zuen besterik irakurria izan... Guztiz gauza misteriosoa berarentzat, aidanez, eta senpertar (berarentzat) ezagunagoa eman zion begikolpeak izen ezezagun haren aurrean.

Bertso berriak, Xenpelarrek jarriak” eta “Oyen madria zein dan, Xenpelarrek daki”… Dena aldi berean, gainera. Nork ematen du gehiago?

Azken oharra: Tiraka zerbait egin behar dugu horretan oraino, Udarregik ez baitzuen berez Amalau españoletan kantatu, baiziketa Zazpi españoletan

Udarregirenak, “jatorrizkoak” alegia, horrela esatekotan, baduzentzurik”… Partida errebotean izanik, lauk lauri, zazpi genituzke horrenbestez, eta Matieu zortzigarrena. BainaAmalauhorri ez diot nondik heldu ikusten, non, pilotaren erreferentzia galduta edo, beste nonbaitetik ez zaigun horra eroria. Beste bertso batzurekin nahastetik-edo…

Ni luzez bezala, Patziku Perurena ere gutxi konturatu zen Euskarak sorgindutako numeroak (1999) liburu ederrean bertsoberadirela Domingo Agirrek Garoa-n emandakoa eta Udarregirena, eta elkarretatik bereiz aipatu zituen, “HamalaunahizZazpi”-etaz jardutean, hurrenez hurren

Amurrion, 2011-01-16

Anécdotas de la pelota, Artículos de pelota, Entrevistas, Errebotea, Historias de la pelota, Pelota y bertsolaritza, Pelotaris legendarios

Urtxalle; Pilotari bohemioa (argia astekaria, Mikel Garcia)

2 Comments 09 agosto 2011

Argia.com en irakurri degu eta argiaastekaria youtube n duen kanalean ikusi degu erreportaia, bertan Joxe Mari Mitxelena eta Manolo Mitxelenak kontatzen dizkigu Urtxale Pilotari bohemioaren pasarteak, garaian jarriz.

Mikel Garcia (argia astekaria), 2155. alean 2008-10-19 ko datan idatzitakoa argitaratuko degu, oso osorik.

Pilotari bohemio bat boteretsuenen artean

XIX. mende erdialdeko argazki erakusketa ikusgai izan da duela gutxi Londresen. Munduko lehenengo erretratuen artean ageri dira garaiko politikari, artista, errege, erregina eta enperadore ospetsuak. Eta zesta eskuan duela, baita pilotari oiartzuar bat ere: Urtxalle. Nor zen pertsonaia berezi hau? Sekulako ezustekoa hartu zuen Juantxo Egaña argazkilari donostiarrak, 1850eko hamarkada inguruko argazkiz osatutako bilduma pribatuaren erakusketa bisitatu zuenean Londresen. Munduan kontserbatzen diren irudi zaharrenen artean, garaiko pertsonaia garrantzitsuenen artean, pilotari euskaldun bat zegoen. Ondoren ezagutu zuen bere izena: Manuel Francisco Lekuona Urtxalle –Urtxalle izeneko etxean jaio zen, Oiartzunen, eta hortik ezizena–.

1851n pilota desafioa jokatu zen Biarritzen, Ipar Euskal Herriko lau pilotari hiru oiartzuarren aurka, errebotean. Iparraldekoen aburuz pilotarik onena Gaskonian jokatzen zen eta gaskoi bat ere bazuten taldean, baina hala ere oiartzuarrek –tartean Urtxallek– irabazi zuten, gutxiago izan arren. Napoleon III.a enperadorearen aurrean lortutako garaipen arrakastatsuaren oihartzuna azkar zabaldu zen nazioartean, eta “Biarritzeko Heroiak” izenarekin ospetsu egin ziren, Urtxalle batik bat, onena bera baitzen. Iparraldean oporrak igaro ohi zituen Londresko argazkilari batek, fama hura ikusita, argazkia atera zion 1955 inguruan. Horra imajinak
Ingalaterrara egindako bidaiaren zergatia.Dena den, pilotaria baino askoz gehiago zen Urtxalle. 1828an jaioa, showman alaia zen: herri guztietako festetarako kontratatzen zuten, ez bakarrik pilota partidarako, ondoren gitarra hartu eta bertsotan giro umoretsua jartzen zuelako baizik. Jokatzen zituen norgehiagokak ere ez ziren arruntak, beti handicap bat jartzen zion bere buruari, ikuskizuna sortu eta jendea erakartzeko: lau pilotari zaldi gainean oinezko baten kontra, sagardo botila edo zartaginarekin eskuz jokatzen zuenaren aurka, beste baten bizkar gainera igota… Eta ondoren, desafioetan irabazitako dirua gainontzekoak gonbidatzen xahutzen zuen, herriko ostatuan. Plaza gizona zen Urtxalle, artista, bohemioa, mundu guztia bereganatzen duen horietakoa. Izatekotan, guztiz konforme ez zuena familia zen, gonbidapenak medio sosik gabe itzultzen baitzen etxera. Konfiteria bazuen etxe azpian, baina lanean ere oso eskuzabala zen eta askotan gozokiak oparitu egiten zituen.

Liberala eta Elizaren ez oso lagun, pilotari eta bertsolari izateaz gain politikoki gizon inplikatua zen oiartzuarra. Ezaugarri horiek guztiak biltzen dituen pasadizoa heldutasun garaikoa dugu, Errenterian bizi zenekoa. Oiartzunen komentu berria egin zutela eta ezker-hormadun frontoia zuela entzun zuen Urtxallek. Ezker-horma zuen lehenengoetakoa zen, ordura arte plaza libreko joko zuzena izan baitzen nagusi. Garai hartan, eztabaida bizia izan zen ezker-paretaren aldeko eta aurkakoen artean. Bertsolaria plaza librearen aldekoa zen, eta ezker-paretaren berri izan zuenean Errenteriatik Oiartzuna oinez joan zen, kantxa berria ikuskatzera. Bueltan, ondorengo bertsoak bota zituen, arretaz entzuten zuten bizilagunen aurrean:

Bi lagun joan gerade
gaur nire herrira,
geren asmo osoaz
Aldapa Berrira.
Gizon bat irten zaigu
atean erdira
esanez: “Ez da libre
praileak ai dira”.

Gizonak zahartu eta
hau al du merezi?
Nere herrian ere
kanpoan naute utzi.
Azkenian guztia
ez nian ikusi,
azkenik plazan ere
praileak nagusi.

Agur Jaunaken sortzaile

Hori ez du, dena den, pasadizo ezagunena. Agur Jaunak abesti ospetsuaren jatorriaz hiru bertsio daude, eta denetan Urtxalle dago tartean: batzuek diote Iparraldean entzun eta Hegoaldera ekarri zuela; beste batzuen esanetan Donibane Lohizunen jokatutako desafio batean beste pilotari batek berari kantatu zion; eta hirugarren bertsioari kasu eginez artista oiartzuarrak berak kantatu zuen lehen aldiz. Azken bertsio horren aldekoa da Joxe Mari Mitxelena Oiartzungo pilota ikertzailea, frogatzen duten dokumenturik ez izan arren, belaunaldiz belaunaldi transmititutako kontakizun hau delako datu gehien ematen dituena. Horren arabera, 1851n, Maulen elkarri desafioa bota zioten Urtxallek eta Mauleko Errotaria garaiko pilotari ezagunak –desafioak buruz burukoak izaten ziren, eta gero bakoitzak bere taldea osatzen zuen–. Orduan ere, Iparraldeko lau Oiartzungo hiruren aurka lehiatu ziren, eta orduan ere oiartzuarrak atera ziren garaile.

Jokalari oiartzuarrak etxera bueltatu ziren, baina gure artistak segituan hartu zuen Mauleko ostaturako bidea. Herritarrak gonbidatu eta gitarrarekin giroa berotu zuen. Erretiratzeko orduan, Mauleko Errotariari bota omen zion kanta famatua, jatorrizko hitzak denborarekin apur bat aldatu badira ere:

Agur Jauna,
(aurkariari zuzenduz, Mauleko Errotariari)
Jaunak agur,
(ostatuko gainontzekoei)
Agur t´erdi.
Denak Jainkoak
iñak gire
(“iñak” Oiartzunen esan ohi den moduan, “gire” zuberotarrez)
zuek eta bai ni ere.
(Urtxalle Jainkoa zela esan ohi zen, pilotan baldintza beretan beti irabazi egiten zuelako. Bera ere, gainontzekoen moduan, hezur eta haragizkoa zela esan nahi zuen horrela)
Agur, Jaunak, Agur
Agur t´erdi hemen gire.

Iparragirreren garaikide

Garai berekoa dugu Joxe Mari Iparragirre, beti gitarra alboan eskola ona eta musika zerbitzen zuen hura. Hain pertsonaia antzekoak izanik, elkar ezagutu zutela pentsatzea ez da harritzekoa. Ez da halakorik jasota geratu, baina Zumarragan eta Urretxun hainbatetan jokatu zuen Urtxallek pilotan, eta segur aski topo egingo zutela uste du Mitxelenak.

Festarik festa, desafioz desafio ibili ostean, politika medio 51 urterekin Oiartzun karlista utzi eta Errenteria liberalera joan zen bizitzera. Azken urteak han eman zituen, emazte eta semearekin, posta banatzen. Bizilagunak zain egoten ziren, eskutitzak banatu ondoren egunean zehar gertaturiko bitxikeriak bertsotan nola jasotzen zituen entzuteko.

Egun ordea, herriak zeharo ahaztu du boteretsuenekin batera erretratatu zuten gizona. Zergatik iritsi da gaurdaino Iparragirre eta Urtxalle ez? “Iparragirrek Gernikako Arbolari abestu zion, eta berak kantatu ziola dakigu gainera. Agur Jaunak Urtxallerena dela frogatu ahal izan balitz, agian…”, dio Mitxelenak. Kontuak kontu, aintzat hartzeko moduko aleak eman zituen pilotari bohemioaren bizitzak.

TEODORO HERNANDORENA (Zizurkil 1898‐Hondarribia 1994)

Anécdotas de la pelota, Cesta punta, Errebotea, Historias de la pelota, Pelota y bertsolaritza

TEODORO HERNANDORENA (Zizurkil 1898‐Hondarribia 1994)

No Comments 18 julio 2011

zizurkilbarrena.com ateratako idatzi interesgarria argitaratzen degu, osoki.

Publicamos este interesante texto de zizurkilbarrena.com

(…)

Gainontzeko anai‐arrebak bezala (bost bizirik eta beste hiru hilak), Teodoro Godofredo Hernandorena Barandiaran (Godo adiskide minentzat) Zizurkilgo udaletxean jaio zen 1898an, Espainiak Kuba galdu zuen urte berean (“Hauek ez ziren Zizurkil batean jartzeko izenak!”, zioen berak). Aita, Nikolas, Mendigorriako nafarra jatorriz, herriko praktikantea zen, aitona bezala. Ama berriz, Juana, Legorretatik etorria, maistra Zizurkilgo eskolan. Garai hartako gure herriak 889 biztanle zituen, ia guztiak euskaldunak. Baina Teodororen aitak eta amak, biak euskaraz zekitenak izan arren, seme‐alabek gaztelania ondo menderatu behar zutelako‐edo, erdal giroan hezi zuten familia: “gurasoak euskaradunak izan arren, oso giro txarra nuen etxean, erabateko erdal giroa. Nik ez nuen sekula hitzik ere egin euskaraz, ez aitarekin eta ez amarekin. Nik dudan euskara kalean ikasi nuen, lagunekin”, zioen.


Hernandorenaren biografian sakontzeko ezinbesteko da Begi Kolpea izenburua daraman Xabier Lasa historialari eta kazetariaren lanari erreparatzea. Larramendi Kultur Bazkunaren eskutik Lasak argitara emandako haren biografia mardulak jasotzen duen bezala, Teodoro Hernandorena galdutako belaunaldi baten ikurra izan zen. Gizon txiki eta bizia, zizurkildarraren bizitza filmetako abentura bat izan zela esan daiteke. Hamar urte zituela apaizgaitegira eraman zuten bere gogoaren aurka, Andoaingora lehenik eta, hiru urte ondoren, Gasteizera. Han ezagutu zituen Barandiaran eta Lekuona zaharra. Lau urte ondoren, ordea, eta aita zeharo haserretu zitzaion arren, apaizgaitegia utzi eta Zizurkilera itzuli zen. Segidan, Zaragozara joan eta medikuntza ikasketak burutu zituen. Basurtoko erietxean pare bat urtez aritu eta gero, mundua ikusteko burutapena nonbait eta harat eta honat ibili zen itsasontzi batean, mediku‐lanetan. Lau urtez Villabonako sendagile izan ostean, odontologia ikasketak egin zituen Madrilen. Itzulita, laster ireki zuen dentista‐kontsulta, Villabonan bertan lehenik, Donostian gero, Prim kalean. 1929an Villabonako Albea sendagile ezagunaren alaba Mercedesekin ezkondu zen. Bikotea bederatzi seme‐alaben familia osatzera iritsiko zen. Teodoro Hernandorena Zaragozan euskaltzaletu eta Donostian eta Bilbon abertzaletu zen. Bigarren Errepublikaren atarian, Euzko Gaztedin sartzea erabaki zuen. Hernanin 1931n abertzaletasunaren aldeko lehen hitzaldia eman zuenetik, geraezina gertatu zen haren ibilbide politikoa 36ko gerra heldu bitarte, Jose Aristimuño Aitzol apaizaren ondoan gehienetan. Berehala EGIko lehendakari izendatu zuten eta Jose Antonio Agirre lehendakariarekin eta Telesforo Monzonekin batera mitinlari eta antolatzaile modura nabarmendu zen, euskaraz beti. Azkoitiko 1932ko mitinean zin egin zuen: “de hoy en adelante no hablaré más que en euskera”. Hernandorenaren ardura izan zen, besteak beste, 1933ko Aberri Egunaren prestaketa, ospatzen zen bigarrena, EuzkadiEuropa lemapean.

Eman zuen hitzaldiaren gaztelaniazko bertsioa ezagutzen dugu: “…todos los aquí reunidos hemos venido a pedir la libertad de todos los pueblos, y hoy, más concretamente, la libertad de Euzkadi. Hoy se levanta, oficialmente, el pueblo vasco a pedir su libertad…”.

Urte berean, Joxe Ariztimuño Aitzol laguntzaile hartuta, “Euzkadi” izeneko filma dokumentala errodatu zuen, lehen euskal documental luzea izan zena (110 min.). Hernandorenak burutu zituen filmaren ekoizpena, zuzendaritza eta muntaia. Ezagutzen zen film horren kopia bakarra Gipuzkoako EAJren egoitzan zegoen jasota eta, tamalez, frankistek erre zuten Donostia hartu zutenean. Arlo guztiak ukitu zituen gure zizurkildarrak: Poxpolin taldea antolatu zuen, Euzkal Mendigoxale Batza indartu, Euzko Nekazarien Bazkuna, baserritarren sindikatua izan nahi zuena eratzen lagundu zuen, Euzko Abesbatza sortu… 1933an, Aitzolekin batera, Euzko Pizkundea izeneko erakundea eratu zuen, intelektualak euskal kulturara eta abertzaletasunera erakartzeko asmoz. Euskal kazetaritzaren eragile, Errepublika aldarrikatuz geroztik euskarazko lehen irratisaioa egin zuen 1932an. Kirol arloan ere etengabe jardun zuen: Pilota, Futbol, Atletismo, Plater‐tiratzaile, Txirrindulari… batzak antolatu zituen. Baita Mendizale Batza, 1936an Hernioko gailurrean egindako bilkuran. Baina Hernandorenaren kuttunak pilota eta bertsolaritza ziren. Gipuzkoako Pilota Batzaren lehendakari, Euskadiko lehen txapelketa antolatu zuen 1936an.


Teodoro bera pilotazale txukuna zen: zesta‐puntan maila polita erakutsi zuen eta 1926an Gipuzkoako txapelketa lortu zuen. Baina gehienbat errebotean jardun zuen. Berak argita‐ratu zuen, 1932an, errebote ‐ jokoaren lehen araudia, euskaraz eta euskara errazean, herriko hizkeran, era didaktikoan. Hernandorenarentzat errebotea euskaltasu‐nerako bidea zen. Teodorori zor diogu, baita ere, Hazparne eta Villabonaren arteko lehen neurketaren prestaketa, 1930ean. Bertsolaritzaren su‐garrak harrapatu zuen beti. Teodorok antolatu zuen, esaterako, Euskal Herriko Bertsolarien I. Txapelketa Nagusia, 1935ean. Baserrik jantzi zuen lehen txapela hura. Errepublika garaian Hernandorenak politika‐lanak areagotu zituen. 1934an Gipuzku Buru Batzarreko lehendakari izendatuta, ehunka mitin eman zituen Euskal Herriko bazter guztietan, baita Zizurkilen bertan ere (1936.02.02), ikusmin handia sortu zuena. Gerraren zorigaitzaren ondoren Bilbora joan zen lehenik ezkutuka eta, handik, 1937an, Iparraldera. Donibane Lohitzunen zabaldu zuen kontsulta berria eta familia bertara eraman zuen. 1948an Lapurditik Parisera aldatu zuen bizilekua baina Euskal Herriari oso estuki lotuta jarraitu zuen beti. Hegoaldera 1952an itzuli zen lehen aldiz. Bigarrenez, 1956an, Zizurkilera etorri zen aitaren hiletara. Politika utzita, kulturgintzari heldu zion Iparraldean, bertsolaritzari bereziki. Hamaika urrats eman zituen Lapurdi, Nafarroa Beherean eta Zuberoan bertsolaritzaren alde, bertsolari‐bila. Ez zuen aurkitu hegoaldean bezalako bertso‐girorik, Iparraldeko bertsolariek ez baitzuten oso fama onik garai haietan, ez ziren oso begi onez ikusiak. Haren lanak, ordea, fruituak eman zituen eta Iparraldean herriz‐herri eta auzoz‐auzo ibili ondoren, Hernandorena izan zen Mattin eta Xalbador, besteak beste, lehen aldiz jendaurrean aurkeztu zituena, Donibane Lohitzunen. “Mattin eta ni, Hernandorenari esker ezagutu gaitu Euskal Herriak”, zioen Urepeleko artzainak. 1966an Paris utzi eta Euskal Herrira itzuli zen. Azken 25 urteak Hondarribian eman zituen, Txingudiko itsaslabarraren gainean, Faroaren parean eraiki zuen Arkaitz etxean. Ogibidez dentista, kontsulta zabaldu zuen Hondarribian bertan baina bere barruko zaletasun handiei eusten saiatu zen: bertsolari txapelketak antolatzen, errebotea suspertzen… Beti ikusi zuten euskararekin eta euskal kulturarekin zerikusia zuten ekitaldietan. 1994an heriotza Donibane Lohitzuneko ospitalean iritsi zitzaion, 96 urte bete eta handik hiru egunera. Gora handiko omenaldiak jaso ditu Hernandorenak, merezi‐mendu osoz. Ospetsuena, agian, Donostiako Victoria Eugenian jaso zuena 1992ko Bertsolari Egunean. Zizurkil ere gogoan zuen: 1986an omenaldia eskaini zioten Oiartzungo bertsozaleek. Zizurkilgo udalak herriko argazki bat bidali zion opari gisa eta Hernandorenak oso ondo hartu zuen: “… nik gordetzen nuan Zizurkilko azken oroitzapena están goxoa. Gerra denboran, neri bizi kentzeko asmotan Zizurkilko nere aitaren etxea miatzera etorri ziran gizon maltzurrak, Zizurkilen aurkitu zituzten laguntzalleak. Etzen, beraz, goxoa nik gordetzen nuan Zizurkilko azken oroitzapena. Egin dirazuten eskaintza atsegingarriak beste denak aztuaraziko dizkit, eta bizi guzirako, nere sorterria ikustean, zuek egin dirazuten eskeintza besterik ez dit gogoraziko…”. Gero, berandu bada ere, Zizurkilgo herriak omenaldi kuttuna egin zion: haren jaiotetxeko kaleari Teodoro Hernandorena izena eman zitzaion. Ni ez naiz jaio inoren mende egoteko, zioen Teodoro Hernandorenak. Norbaitek idatzi bezala, ttipia baina handia gogotik.


Godo, euskal irrati saio batean, esatarilanetan Txirritaren omenaldiko (Errenteria, 1936) argazki ezaguna: besteak beste, Aitzol, Uztapide, Baserri, Salburu eta Hernandorena (ezkerrekoa)


Teodoro Hernandorena Barandiaran (“Godo” para los cercanos) nació en la casa del ayuntamiento de Zizurkil en 1898. Su padre, navarro, era el practicante del pueblo y su madre, nacida en Legorreta, la maestra. Siendo ambos euskaldunes, sin embargo educaron a todos sus hijos en castellano. Godo tuvo que aprender el euskera en la calle, en un Zizurkil de 889 vecinos, mayoritariamente euskaldunes. Para adentrarnos en la biografía de Teodoro, magnífico representante de aquella generación perdida que, sobre todo en Tolosaldea, representó la “Euskal Pizkundea”, nos hemos basado fundamentalmente en el libro “Begi Kolpea” del historiador Xabier Lasa, editado por Larramend Bazkuna. La vida de este insigne zizurkildarra parece sacada de una novela o de una película de aventuras. De cuerpo pequeño, enjuto, de expresión viva, entra en el seminario a los 13 años; pero, 4 años más tarde, decide salir, con gran disgusto de su padre. Estudia medicina en Zaragoza y posteriormente se especializa en odontología en Madrid. Casó en 1929 con la villabonatarra Mercedes Albea, con la que tuvo 8 hijos. Durante los años siguientes su actividad en los distintos campos de la cultura es febril; ninguna le fue ajena: montañismo, sindicato de agricultores, música coral, bersolarismo, pelota,…. Deportista y pelotari, a él le debemos, por ejemplo, la redacción del primer reglamento de la especialidad de “rebote”, así como la organización del primer encuentro entre Hazparne y Villabona. En 1933 produce juntamente con Aitzol el primer largometraje en euskera, “Euzkadi”, una verdadera joya, que hicieron desaparecer, quemándolo, los requetés al entrar en Donostia. Igualmente se debe a él la realización de las primeras emisiones de radio en euskera durante la República. A las puertas de la Segunda República ingresa en Eusko Gaztedi en 1931. Nombrado al poco su presidente, participa muy activamente en la vida política, de la mano y junto a José Aristimuño “Aitzol”, hasta el alzamiento fascista. Es de destacar su faceta como orador, que le hizo tomar parte en numerosos mítines tanto en Gipuzkoa como también en Bizkaia, junto al lehendakari Jose Antonio Agirre y a Telesforo Monzon entre otros. Y siempre en euskara.. Durante la República es nombrado Presidente del G.B.B. Al entrar las tropas fascistas en
Donostia, pasa a Bizkaia y desde allí, en 1937, a Iparralde. Allí pone su consulta de dentista en Donibane Lohitzune, hasta que en 1948 se desplaza a París. A pesar de todo, continúa unido estrechamente a la vida cultural de Euskal Herria. Apartado de la acción política directa, centra sus afanes en la difusión y desarrollo del bersolarismo en Iparralde, que durante
años recorre pueblo a pueblo, dándolo a conocer, así como presentando en público a quienes serán posteriormente figuras de primerísimo orden como Mattin y Xalbador, entre otros. Regresa a Hondarribia en 1966, donde muere en 1994 a la edad de 94 años este indomable activista y pensador, que “no había nacido para ser dominado por nadie”, como él mismo dijo en una ocasión. Su empeño y su trabajo le fueron reconocidos en numerosas ocasiones, como el homenaje que recibió en el Bertsolari Eguna de 1992, en el Victoria Eugenia. Aquí también, en Zizurkil, aunque un poco tarde, se le rindió un merecido homenaje, dando su nombre a la calle donde nació.

“Katxin” Uriarteri jarritako bertsoak

Pelota y bertsolaritza

“Katxin” Uriarteri jarritako bertsoak

No Comments 14 mayo 2011

Hormabixak 28-12-2010 21:08

¡Bejondeizula Katxin Jauna!

 

Gizontasunez umilla

Saskiarekin abilla

Ezango nuke hobena otezan

Gaindituz bi milla

Besoa zuen “misilla”

Euskaldun jator mutilla

Ramonek goian esan duena

Egi biribilla.

“Aizak i, mutil mañontzi”ren doñuan abestu nahi badezute.

Agur, jaunak.

Katxin, beti zaldun!Lekeitxo 29-12-2010 10:34

Gernikan debuta egin zun

Amaiera baita ere

Urte sarritxan yokatzen

Euskadin eta urrun

gauza bat esan leike

(bis)

beti izan dala zaldun

 

Katxin-i dedikatutaJUAN I. ZULAIKA 30-12-2010 10:25

Aitaren eskutik

pilotagaz zaletu

handik urte gutxira

Katxin figura bihurtu.

 

Lesio txar baten aurrean

ez hintzen makurtu

hi bezelako atletarik

nik ez baitut ezagutu.

 

Joey, Juaristi, Chiquito

Katxinek mendean hartu

ikusleen zoramena

oraindik ezta ezabatu.

 

Hire bizkarzai izatea

neri batzutan suertatu

hura bai pagotxa

oraindik ezin sinistu.

 

Ramonen hitzak direla

Katxin malkotan hunkitu

adiskide izatea

ezin baita izkutatu.

 

Urteak pasatu dira

denbora haiek agortu

Katxin segi horrela

KATXIN izaten jarraitu!

 

 

 


© 2011 Pilotarien Batzarra.